محمد الريشهري
44
دانشنامه امام مهدى ( ع ) بر پايه قرآن ، حديث و تاريخ ( فارسى )
سپس شما را پس از مرگتان برانگيختيم باشد كه شكرگزارى كنيد » . دلالت اين آيه بر امكان و وقوع رجعت ، بسيار روشن است ، گو اين كه برخى مفسّران اهل سنّت به دليل مخالفت با مسئلهء رجعت ، راه تأويل را در پيش گرفته ، صراحت آيه را ناديده انگاشتهاند . « 1 » 6 . اصحاب كهف نيز به رغم آن كه نمرده بودند ، به دليل خواب طولانى چند قرنه ، شبيه همين مواردند : « ثُمَّ بَعَثْناهُمْ لِنَعْلَمَ أَيُّ الْحِزْبَيْنِ أَحْصى لِما لَبِثُوا أَمَداً . « 2 » آن گاه آنان را برانگيختيم تا بدانيم كدام يك از آن دو دسته مدت درنگشان را بهتر حساب كردهاند » . در حديثى از امام صادق عليه السلام ، بازگشت اصحاب كهف ، رجعت به شمار آمده است . « 3 »
--> ( 1 ) . آلوسى ، اقوالى را نقل مىكند كه برخى ، مرگ را به معناى مخفى شدن و بعث را به معناى بيدارى و برخى جهل را به معناى مرگ و بعث را به معناى علم گرفتهاند ( روح المعانى : ج 1 ص 264 ) . خود وى ، تأويل ديگرى را پيش مىكشد ، به اين صورت كه مرگ را به فنا در تجلّى ذاتى و بعث را به بقاى بعد از فنا تفسير مىكند ( روح المعانى : ج 1 ص 269 ) ؛ امّا در برابر ، زمخشرى در الكشّاف ( ج 1 ص 71 ) ، فخر رازى در مفاتيح الغيب ( ج 3 ص 521 ) ، قرطبى در الجامع لأحكام القرآن ( ج 1 ص 404 ) ، سيوطى و محلى جلال الدين در تفسير الجلالين ( ج 1 ص 11 ) ، طبرى در جامع البيان ( ج 1 جزء 1 ص 291 ) و بسيارى ديگر از مفسّران اهل سنّت ، به مرگ و زنده شدن آنها تصريح مىكنند . ( 2 ) . كهف : آيهء 12 . ( 3 ) . امام صادق عليه السلام فرمود : « وَ قَد رَجَعَ إِلَى الدُّنيَا مِمن ماتَ خَلقٌ كَثِيرٌ مِنهُمْ أَصْحَابُ الْكَهفِ أَمَاتَهُمُ اللَّهُ ثَلَاثَمِائَةِ عامٍ وَ تِسعَةً ثُمَّ بَعَثَهُم فِى زَمانِ قَومٍ أَنكَرُوا الْبَعثَ لِيَقْطَعَ حُجَّتَهُم وَ لِيُرِيَهُم قُدرَتَهُ وَ لِيَعلَمُوا أَنَّ الْبَعثَ حَقٌّ وَ أَمَاتَ اللَّهُ أَرمِيَا النَّبِىَّ عليه السلام الَّذِى نَظَرَ إِلَى خَرَابِ بَيتِ الْمَقدِسِ وَ ما حَولَهُ - حينَ غَزاهُمْ بُختَنَصَّرُ وَ قَالَ : « أَنَّى يُحْيِي هذِهِ اللَّهُ بَعْدَ مَوْتِها فَأَماتَهُ اللَّهُ مِائَةَ عامٍ » ثُمَّ أَحيَاهُ وَ نَظَرَ إِلَى أَعضائِه ؛ با اين كه گروهى به دنيا برگشتهاند ، از مردهها از قبيل اصحاب كهف كه سيصد و نُه سال مرده بودند و بعد ، خداوند ، آنها را برانگيخت ، در زمانى كه مردم ، منكر بعث و زنده شدن بودند تا حجّت بر آنها تمام گردد و قدرت خدا را ببينند . خداوند ، ارمياى پيامبر را ميراند ، وقتى گذرش بر خرابههاى بيت المقدّس افتاد . پس از جنگ ، بخت نصر با خود گفت : « چگونه خداوند ، اين مردهها را زنده مىكند ؟ پس خداوند ، او را صد سال ميراند » . سپس او را زنده كرد و به او به چگونه نگريست [ به هم وصل مىشودند ] » . ( الاحتجاج : ج 2 ص 230 ح 223 ) . در اين حديث ، به آيات ديگرى از قرآن كه رجعت اقوامى را بر مىشمرد ، استناد شده است .